“Fraksiyonel” Kelimesinin Kökeni
Fraksiyonel, Latince “fractio” kökünden gelen “kısım, parça” anlamındaki “fraction” kelimesinin Türkçeleştirilmiş halidir. Türkçede zaten “fraksiyon” kelimesi var, özellikle siyaset biliminde bir partinin veya grubun içindeki alt gruplaşmayı ifade etmek için kullanılır (“parti içi fraksiyon” gibi). Bu kullanım, kelimeye Türkçe konuşan biri için hafif farklı bir çağrışım katıyor: bölünme, ayrışma, hizip gibi anlamlarla örtüşüyor.
“Fraksiyonel yönetici” dendiğinde, dilbilgisel olarak doğru bir türetme olsa da, dinleyenin zihninde ilk çağrışım “bölünmüş, parçalanmış bir yönetici” gibi bir görsel yaratabiliyor. Bu da kavramın asıl anlattığı şeyi (zamanının bir kısmını şirkete ayıran ama sorumluluğu tam olan yönetici) tam olarak karşılamıyor.
“Fractional” Kelimesinin Türkçedeki Konumu
Türkçe iş dili, son yirmi yılda İngilizce kökenli birçok terimi olduğu gibi benimsedi. “Startup” kelimesi “girişim” olarak çevrilse de, iş dünyasında hâlâ “startup” olarak kullanılıyor. “Marketing” resmi olarak “pazarlama” olsa da, gündelik konuşmada sıkça “marketing” deniyor. “Freelance” hiçbir zaman tam olarak Türkçeleşmedi, doğrudan kullanılmaya devam ediyor.
“Fractional” kelimesinin de benzer bir yol izleyeceğini düşünüyoruz. Çünkü terim, belirli bir iş modelini, belirli bir kültürel bağlamdan (Silikon Vadisi, Anglo-Sakson iş dünyası) taşıyor ve bu bağlamla birlikte geliyor. “Fractional CMO” ifadesini LinkedIn’de gören bir profesyonel, kelimeyi çevirmeden anlıyor, çünkü zaten global iş dilinin bir parçası haline gelmiş durumda.
Neden “Fractional” Kullanmayı Tercih Ediyoruz?
Birkaç somut gerekçemiz var:
Arama davranışı: Türkiye’deki profesyoneller bu konuyu araştırırken büyük ölçüde “fractional CMO nedir”, “fractional CFO nasıl olunur” gibi İngilizce terimle arama yapıyor, çünkü kaynakların büyük kısmı zaten İngilizce ve terim oradan geliyor.
Uluslararası tutarlılık: LinkedIn’de kendini “Fractional CMO” olarak tanımlayan bir Türk profesyonel, hem yurt içi hem yurt dışı network için aynı terimi kullanmış oluyor. “Fraksiyonel CMO” dendiğinde bu uluslararası tutarlılık kayboluyor.
Çağrışım netliği: “Fraksiyon” kelimesinin Türkçedeki siyasi ve bölünme çağrışımı, iş dünyasında istenmeyen bir algı yaratabiliyor. “Fractional” ise Türkçede henüz bir çağrışımı olmayan, nötr bir terim olarak duruyor, bu da ona istenen anlamı yükleme fırsatı veriyor.
“Fraksiyonel” Tamamen Terk Edilmeli mi?
Hayır, bu kadar keskin bir tutum almak da doğru değil. “Fraksiyonel” kelimesi, özellikle terimi ilk defa duyan, İngilizce ile arası çok iyi olmayan bir okuyucu kitlesi için açıklayıcı bir köprü işlevi görebilir. “Fractional (fraksiyonel) yöneticilik” şeklinde bir kullanım, hem SEO açısından her iki arama terimini de yakalar hem de kavramı yeni tanıyan okuyucuya bir çeviri desteği sunar. Bu nedenle içeriklerimizde ana terim olarak “fractional” kullanırken, gerektiğinde parantez içinde “fraksiyonel” ifadesine yer vermeyi tercih ediyoruz.
Bu Tartışma Neden Önemli?
Bir iş modelinin bir pazarda tutunması, sadece o modelin faydalı olmasına değil, aynı zamanda nasıl adlandırıldığına da bağlıdır. Yanlış veya kafa karıştırıcı bir terim, doğru bir modelin bile benimsenmesini yavaşlatabilir. “Fractional” kavramının Türkiye’de doğru şekilde, doğru çağrışımlarla yerleşmesi, hem bu modeli kullanacak şirketler hem de bu modelle çalışacak yöneticiler için önemli.
Bu tartışmada net bir “doğru” ve “yanlış” yok, dil canlı bir yapı ve zamanla kendi yolunu buluyor. Ama biz, önümüzdeki dönemde “fractional” teriminin Türkçe iş dilinde kendine yer bulacağına inanıyoruz, tıpkı “startup” ve “freelance” gibi.
Terimin Gelecekteki Seyri
Yurt dışındaki örneklere bakıldığında, bu tarz terimlerin dile yerleşme süreci genelde beş ile on yıl sürüyor. İlk yıllarda terim yabancı ve açıklama gerektiriyor, sonraki yıllarda ise iş dünyasının doğal bir parçası haline geliyor. “Fractional” kavramı için de benzer bir eğri bekliyoruz: bugün açıklama gerektiren bir terim, birkaç yıl içinde CV’lerde, iş ilanlarında ve LinkedIn unvanlarında doğal bir şekilde yer alan bir kavrama dönüşecek.